De brevitate vita

Maior pars mor­tā­li­um, Pau­lī­nē, dē nā­tū­rae ma­lig­ni­tā­te con­que­ri­tur, quod in ex­i­guum ae­uī gig­ni­mur, quod haec tam uē­lō­ci­ter, tam ra­pi­dē da­tī nō­bīs tem­po­ris spa­tia dē­cur­rant, adeō ut ex­cep­tīs ad­mo­dum pau­cīs cē­te­rōs in ip­sō uī­tae ap­pa­rā­tū uī­ta dē­sti­tuat. Nec huic pū­bli­cō, ut opī­nan­tur, ma­lō tur­bā tan­tum et im­prū­dēns uul­gus in­gemuit; clā­rō­rum quo­que ui­rō­rum hic af­fec­tus que­rel­lās ēuo­cā­uit.
In­de il­la max­i­mī me­di­cō­rum ex­clā­mā­tiō> est: “uī­tam bre­uem es­se, lon­gam ar­tem”. In­de Aristo­te­lis cum rē­rum nā­tū­rā ex­i­gen­tīs mi­ni­mē conue­ni­ēns sa­pi­en­tī ui­rō līs: “ae­tā­tis il­lam ani­mā­li­bus tan­tum in­dul­sis­se, ut quī­na aut dē­na sae­cu­la ēdū­ce­rent, ho­mi­nī in tam mul­ta ac mag­na ge­ni­tō tan­tō ci­te­ri­ō­rem ter­mi­num stā­re.” 3 Nōn ex­i­guum tem­po­ris ha­bē­mus, sed mul­tum per­di­di­mus.

Sa­tis lon­ga uī­ta et in max­i­mā­rum rē­rum cōn­sum­mā­ti­ō­nem lar­gē da­ta est, sī tō­ta be­ne col­lo­cā­rē­tur; sed ubi per lux­um ac ne­gle­gen­ti­am dif­flu­it, ubi nūl­lī bo­nae reī im­pen­di­tur, ul­ti­mā dē­mum ne­ces­si­tā­te cō­gen­te, quam īre nōn in­tel­lēx­i­mus trān­sīs­se sen­tī­mus. 4 Ita est: nōn ac­ci­pi­mus bre­uem uī­tam sed fē­ci­mus, nec ino­pēs eius sed prō­di­gī su­mus. Sī­cut am­plae et rē­gi­ae opēs, ubi ad ma­lum do­mi­num peruē­nē­runt, mō­men­tō dis­si­pan­tur, at quamuīs mo­di­cae, sī bo­nō cūstō­dī trā­di­tae sunt, ūsū crēs­cunt: ita ae­tās no­stra be­ne dispō­nen­tī mul­tum pa­tet.

Quid fa­ci­at lae­tas se­ge­tes, quo si­de­re ter­ram
uer­te­re, Mae­ce­nas, ul­misque adi­un­ge­re ui­tis
conue­ni­at, quae cu­ra bo­um, qui cul­tus ha­ben­do
sit pe­co­ri, api­bus quan­ta ex­pe­ri­en­tia par­cis,
hinc ca­ne­re in­ci­pi­am. uos, o cla­ris­si­ma mun­di
lu­mi­na, la­ben­tem cae­lo quae du­ci­tis an­num;
Li­ber et al­ma Ce­res, ue­stro si mu­ne­re tel­lus
Cha­o­ni­am pin­gui glan­dem mu­ta­uit ari­sta,
po­cu­la­que inuen­tis Ache­loia miscuit uuis;
et uos, agres­tum prae­sen­tia nu­mi­na, Fau­ni
(fer­te si­mul Fau­ni­que pe­dem Dry­a­desque puel­lae:
mu­ne­ra ue­stra ca­no); tu­que o, cui pri­ma fre­men­tem
fu­dit equum mag­no tel­lus per­cus­sa tri­den­ti,
Nep­tu­ne; et cul­tor ne­mo­rum, cui pinguia Ce­ae
ter cen­tum ni­uei ton­dent du­me­ta iuuen­ci;
ip­se ne­mus lin­quens pa­tri­um sal­tusque Ly­caei
Pan, ouium cu­stos, tua si ti­bi Mae­na­la cu­rae,
ad­sis, o Te­ge­aee, fa­uens, ole­ae­que Mi­nerua
inuen­trix, un­ci­que puer mon­stra­tor ara­tri,
et te­ne­ram ab ra­di­ce fe­rens, Silua­ne, cu­pres­sum:
di­que de­ae­que om­nes, stu­di­um qui­bus arua tue­ri,
qui­que no­uas ali­tis non ul­lo se­mi­ne fru­ges
qui­que sa­tis lar­gum cae­lo de­mit­ti­tis im­brem.

Quid dē rē­rum nā­tū­rā que­ri­mur? Il­la sē be­nig­nē ges­sit: uī­tā, sī utī sci­ās, lon­ga est. [At] ali­um īn­sa­ti­ā­bi­lis te­net auā­ri­tia; ali­um in su­peruacuīs la­bō­ri­bus ope­rō­sa sē­du­li­tās; ali­us uī­nō ma­det, ali­us iner­tia tor­pet; ali­um dē­fe­tī­gat ex ali­ē­nīs iū­di­ci­īs suspēn­sa sem­per am­bi­tiō, ali­um mer­can­dī prae­ceps cu­pi­di­tās cir­cā om­nīs ter­rās, om­nia ma­ria spē lu­crī dū­cit; quōs­dam tor­quet cu­pī­dō mī­li­ti­ae num­quam nōn— aut ali­ē­nīs pe­rī­cu­līs in­ten­tōs aut suīs ān­xi­ōs; sunt quōs in­grā­tus su­pe­ri­ō­rum cul­tus uo­lun­tā­riā serui­tū­te cōn­sū­mat; 2 mul­tōs aut af­fec­tā­tiō ali­ē­nae fōr­mae aut suae que­rel­la dē­tinuit; plē­rōsque ni­hil cer­tum se­quen­tis ua­gā et in­cōn­stāns et si­bi displi­cēns le­ui­tās per no­ua cōn­si­lia iac­tā­uit; qui­bus­dam ni­hil quō cur­sum dē­ri­gant pla­cet, sed mar­cen­tīs ōsci­tan­tīsque fā­ta dē­prēn­dunt, adeō ut quod apud max­i­mum po­ē­tā­rum mō­re ōrā­cu­lī dic­tum est uē­rum es­se nōn du­bi­tem: “Ex­i­gua pars est uī­tae quā uīui­mus. Cē­te­rum qui­dem om­ne spa­ti­um nōn uī­ta sed tem­pus est.
Ur­gent et cir­cum­stant ui­tia un­di­que nec re­sur­ge­re aut in dispec­tum uē­rī at­tol­le­re ocu­lōs si­nunt. Et im­mer­sōs et in cu­pi­di­tā­tem īn­fīx­ōs pre­munt, num­quam il­līs re­cur­re­re ad sē li­cet. Sī quan­dō ali­quā fortui­tō quiēs con­ti­git, ue­lut pro­fun­dō ma­rī, in quō post uen­tum quo­que uo­lū­tā­tiō est, fluctuan­tur nec um­quam il­līs ā cu­pi­di­tā­ti­bus suīs ōti­um stat.
Dē istīs mē pu­tās dī­ce­re, quō­rum in cōn­fes­sō ma­la sunt? Aspi­ce* il­lōs ad quō­rum fē­lī­ci­tā­tem con­cur­ri­tur:bo­nīs suīs ef­fō­can­tur. Quam mul­tīs dī­ui­ti­ae gra­uēs sunt! Quam mul­tō­rum ēlo­quen­tia et co­tī­di­ā­na osten­tan­dī in­ge­niī sol­li­ci­tā­tiō san­gui­nem ēdū­cit! Quam mul­tī con­tinuīs uo­lup­tā­ti­bus pal­lent! Quam mul­tīs ni­hil li­bē­rī re­lin­quit cir­cum­fū­sus cli­en­ti­um po­pu­lus! Om­nīs dē­ni­que istōs ab īn­fi­mīs usque ad sum­mōs pe­rer­rā: hic aduo­cat, hic adest, il­le pe­rī­cli­tā­tur, il­le dē­fen­dit, il­le iū­di­cat, nē­mō sē si­bi uin­di­cat, ali­us in ali­um cōn­sū­mi­tur. In­ter­ro­gā dē istīs quō­rum nō­mi­na ēdiscun­tur, hīs il­lōs dī­nōscī ui­dē­bis nō­tīs: il­le il­lī­us cul­tor est, hic il­lī­us; suus nē­mō est.
De­in­de dē­men­tis­si­ma quō­run­dam in­dig­nā­tiō est: que­run­tur dē su­pe­ri­ō­rum fastī­diō, quod ip­sīs adī­re uo­len­ti­bus nōn ua­cā­ue­rint! Au­det quis­quam dē al­te­rī­us su­per­biā que­rī, quī si­bi ip­se num­quam ua­cat? Il­le ta­men tē, quis­quis es, īn­so­len­tī qui­dem uul­tū sed ali­quan­dō respex­it, il­le au­rēs suās ad tua uer­ba dē­mī­sit, il­le tē ad la­tus suum re­cē­pit: tū nōn īn­spi­ce­re tē um­quam, nōn au­dī­re dig­nā­tus es. Nōn est ita­que quod ista of­fi­cia cuī­quam im­pu­tēs, quo­ni­am qui­dem, cum il­la fa­ce­rēs, nōn es­se cum aliō uo­lē­bās, sed tē­cum es­se nōn po­te­rās.